Victor Gijsbers's Site - Philosophy, literature, interactive fiction, and more.

Romeo and Juliet is zeker niet de beste tragedie van Shakespeare. Zo is het verhaal bijvoorbeeld behoorlijk onzinnig. Waarom, zo vragen we ons af, vertelt Juliet niet gewoon aan haar vader dat ze al getrouwd is met Romeo? Hij zal dat ongetwijfeld niet leuk vinden, maar het klinkt beter dan zelfmoord plegen, en het klinkt zeker beter dan het plan van friar Lawrence om haar twee dagen in een dood-achtige slaap te brengen. Waar komt dat plan überhaupt vandaan?

Toneelstukken moet je altijd minstens twee keer lezen. Wanneer je een toneelstuk ziet hebben de acteurs het al voor je geïnterpreteerd, en met hun manier van spelen verwijderen ze allerlei ambiguïteiten uit de tekst, of leggen ze de nadruk op subtiele betekenissen die je anders niet meteen op zou merken. Het toneelstuk lees je de eerste keer om tot een globale interpretatie te komen, en de tweede keer om met behulp van die interpretatie te begrijpen wat de karakters nu eigenlijk echt zeggen en doen. De hermeneutische cirkel, inderdaad, maar die is hier dus harder nodig dan ooit.

Faust! De titel kondigt aan dat ik hier slechts mijn eerste indrukken zal beschrijven, en dat zou de onwetende tot de conclusie kunnen brengen dat ik slechts even door het boek heb gebladerd. Nee, ik heb het van het eerste tot het laatste woord gelezen; en toch durf ik niet te zeggen dat ik meer dan eerste indrukken heb verkregen. In de eerste plaats omdat ik het boek, hoogmoedig als ik ben, in het Duits heb gelezen, en besloot dat ik deze eerste keer beter het woordenboek nog niet ter hand kon nemen. Veel heb ik daardoor gemist dat bij herlezen helder moet worden.

Ooit heb ik een schoolonderzoek gedaan over Medea, dus dit is zonder meer de eerste klassieke tragedie waarmee ik kennis heb gemaakt. Ditmaal ben ik echter niet zo ambitieus geweest het Grieks erbij te pakken: Philip Vellacott heeft dat voor mij gedaan en er een lekker lopende Engelse vertaling van gemaakt.

Dit is een waanzinnig stuk. Helemaal in het begin wordt Prometheus aan een rots geketend omdat hij Zeus woedend heeft gemaakt, en daar komt hij vervolgens ook nooit meer vanaf. We krijgen vooral, in soms zelfs in vertaling (van Philip Vellacot) geniale poëzie, te horen wat Prometheus dan precies gedaan heeft; hoe hij wraak gaat nemen op Zeus; en hoe hij nog veel erger door Zeus gestraft gaat worden. Daarnaast komt Io nog een keer langs, om te vertellen welke martelingen ze wel niet allemaal heeft moeten doorstaan door toedoen van Zeus.

I am not only witty in myself, but the cause that wit is in other men. (I.2. 8-9)

Beckett is geobsedeerd door eindes die maar niet willen komen, aflopende zaken waarvan de helling zo geleidelijk is dat we nauwelijks weten of we glijden of stilstaan maar waar de mogelijkheid van een plotselinge afgrond altijd helder aanwezig is. Er lijkt steeds niets te gebeuren, maar wie weet of al die kleine non-gebeurtenissen niet ineens op zullen tellen tot iets? Deze gedachte wordt meteen aan het begin van het stuk geuit door de bediende Clov, die refereert aan de paradox van de hoop:

Gothische horror die moduleert naar existentiëel nihilisme, geplaatst in "a dungeon horrible / on all sides round" die verlicht wordt, niet door het duistere vuur waar Milton over spreekt, maar door de bloedrode glans van een zieke verbeelding. Dat is Macbeth, een tragedie die net zoveel verschilt van Hamlet, King Lear en Antony and Cleopatra als deze van elkaar verschillen -- wij zouden het helemaal niet erg vinden als Shakespeare zichzelf herhaalde, maar nee, dat was hem toch te min.

But heavenly Rosalind! Dat lijkt mij, en overigens iedereen, de meest adequate reactie op As You Like It, een heerlijke komedie waar het verhaal niets en het karakter alles is, en het karakter der karakters is Rosalind, op wie wij allemaal direct verliefd worden.

The Tempest is zonder meer een bizar stuk, al is het maar omdat er feitelijk geen enkel dramatisch conflict in voorkomt. Prospero de tovenaar heeft vanaf het begin alle touwtjes in handen; hij weet hoe het ervoor staat, hij weet wat hij wil bereiken, hij heeft een plan om het te bereiken, en hij voert dat plan uit. Simpel. Er gaat niets mis, en geen enkel ander personage is zelfs maar voor een moment een geloofwaardige tegenstander.