Victor Gijsbers's Site - Philosophy, literature, interactive fiction, and more.

Ooit heb ik een schoolonderzoek gedaan over Medea, dus dit is zonder meer de eerste klassieke tragedie waarmee ik kennis heb gemaakt. Ditmaal ben ik echter niet zo ambitieus geweest het Grieks erbij te pakken: Philip Vellacott heeft dat voor mij gedaan en er een lekker lopende Engelse vertaling van gemaakt.

Dit stuk heeft volgens mij geen geaccepteerde Nederlandse naam; Wikipedia oppert Bakchai en Bacchae. Maar betekent dat allebei niet gewoon De Bacchanten, wat veel Nederlandser klinkt? Hoe het ook zij, hier zijn we bij de meest beroemde tragedie van Euripides aangeland, met de mogelijke uitzondering van Medea.

Helena is nog minder een tragedie dan Ion was, hoewel ik niet zou weten hoe je het stuk dan moet noemen. Het gaat over een van de meest waanzinnige bedenksels in de Griekse mythologie. Kijk, Helena, de vrouw om wie de Trojaanse oorlog gevoerd werd, had haar eigen cultus die op sommige plaatsen zelfs vrij belangrijk was. Maar uiteraard is het niet erg fijn als de godin die je vereert vooral berucht is vanwege haar ontrouw. Dus werd daar het volgende verhaal op bedacht (let wel, dit komt dus absoluut niet voor in Homeros): Helena is nooit met Paris mee naar Troje gegaan.

Het tweede stuk van Eurpides in mijn bundel The Bacchae and Other Plays is Trojaanse vrouwen, net als de andere vertaald door Philip Vellacott. Waar Ion eigenlijk geen echte tragedie was, is Trojaanse vrouwen dat zeker wel--hoewel ook dit stuk een weinig "traditionele" opbouw heeft, aangezien er eigenlijk sprake is van een serie losse scenes. De hoofdpersoon is Hecabe, de vrouw van Priamos (koning van Troje). Het tijdstip is na de val van Troje: alle mannen zijn afgeslacht, de vrouwen zijn bijeen gedreven en zullen binnenkort als slavinnen worden uitgedeeld aan hun nieuwe meesters. Begrijpelijkerwijs wordt er veel gejammerd, en worden wij met onze neus op de nare gevolgen van oorlog gedrukt.

Bij Euripides denken wij natuurlijk in eerste instantie aan tragedies als Medea, en inderdaad valt eigenlijk alles wat van hem overgeleverd is onder het kopje "tragedie". Maar dat wil niet zeggen dat al die stukken ook typische tragedies zijn, en dat er geen werken tussen zitten die misschien eerder als melodrama te begrijpen zijn, en zelfs hele komische accenten kunnen hebben. Zo'n niet-typische tragedie is Ion.

Ik las de Oresteia voor het eerst in een vakantiehuisje in de buurt van Praag, vermoedelijk zittend op het minuscule balkon. In diezelfde vakantie las ik de Poëtica van Aristoteles, Misdaad en Straf van Dostojevski, en Contingency, Irony and Solidarity van Rorty. Het moet een geweldige leesperiode zijn geweest--wat ook kwam door het feit dat Stefan, Arnaud, Dirk-Jan en ik weinig anders deden dan in het huisje zitten lezen.

Ik weet niet of ik toen dezelfde vertaling las--toen had een vertaling, ik weet niet eens meer in welke taal, geleend van Lidewij, nu heb ik de vertaling van Philip Vellacott gevonden bij De Slegte--maar wat ik wel nog weet is wat ik ervan vond. Ik vond het slecht. Saai. Oninteressant. In niets te vergelijken met de twee stukken van Euripides die ik daarvoor had gelezen--Medea en De bacchanten.