Beknopte tijdlijn van moderne fantasy

Zo nu en dan wordt je geconfronteerd met de mythe dat J. R. R. Tolkien, en dan met name zijn boek The Lord of the Rings, het begin van de moderne fantasy is; dat er tussen de fantastische werken van, zeg, Spenser en die van de laatste decennia een gat van eeuwen zit waarin alleen maar realistische literatuur werd geschreven. Niets is natuurlijk minder waar.

Het maximale dat we van Tolkien kunnen zeggen is dat hij ontzettend invloedrijk is geweest: nadat zijn werk in de jaren 60 populair werd stonden tientallen, honderden, ik ben bang zelfs duizenden schrijvers op voor wie Tolkien het enige referentiepunt leek te zijn. Fantasy als gedeelte van de boekhandel was geboren, en de definitie van fantasy werd "een epos, het liefst in tien delen van duizend pagina's elk, waarin het Goede (in de vorm van een uitverkoren maar aan het begin van het verhaal onbetekenende persoon) strijdt tegen het Kwade (in de vorm van een duistere heerser en zijn hordes demonische wezens) en uiteindelijk overwint". Ontzettend slechte schrijvers als Terry Brooks, Raymond E. Feist en David Eddings bezetten de troon, en werden later opgevolgd door Robert Jordan, Terry Goodkind, Robin Hobb, Tad Williams, George R. R. Martin en anderen. Die zijn niet allemaal even slecht en niet allemaal even slaafse volgelingen van Tolkien, maar de hand van de meester is in al hun boeken erg duidelijk aanwezig. Tolkiens invloed is dus gigantisch geweest, en inderdaad is 90% van wat er onder "fantasy" in de boekhandel staat schatplichtig aan zijn werk.

Maar niet alles. De zeer populaire Terry Pratchett is geen volgeling van Tolkien. Maar veel van de niet-Tolkieniaanse moderne schrijvers vinden we slechts met veel geluk op de planken van de boekhandel: ik denk bijvoorbeeld aan John Crowley, M. John Harrison, R. A. Lafferty, Peter S. Beagle en Gene Wolfe. Hetzelfde geldt voor de voorgangers van Tolkien, waardoor het beeld heeft kunnen ontstaan dat hij de eerste was. Hoeveel van de Jordan-verslinders kennen de epische fantasy van E. R. Eddison, de verhalen van Lord Dunsany, de boeken van James Branch Cabell?

Om nu toch iets van die chronologie helder te maken zal ik hieronder een aantal belangrijke werken van de 20e-eeuwse fantasy op jaartal ordenen. Ik beperk me voornamelijk tot boeken die ik zelf heb gelezen of waarvan ik weet dat ze heel invloedrijk waren; deze lijst wordt bijgewerkt telkens wanneer ik een boek lees dat erin thuis hoort.

Met een * geef ik die boeken aan die als volgelingen van Tolkien gezien kunnen worden. Boeken met een # worden meestal gezien als kinder- of jeugdboeken, hoewel de grens niet altijd gemakkelijk aan is te wijzen in een traditie die teruggrijpt op literatuur waarin dit onderscheid nog niet bestond.

1900# L. Frank Baum, The Wonderful Wizard of Oz
1905-16 Lord Dunsany, The Gods of Pegana, Time and the Gods, enzovoorts
1911# J. M. Barrie, Peter Pan
1912 Arthur Conan Doyle, The Lost World
1912 Edgar Rice Burroughs, Tarzan of the Apes
1919 James Branch Cabell, Jurgen, A Comedy of Justice
1920 David Lindsay, A Voyage to Arcturus
1921 James Branch Cabell, Figures of Earth
1922 E. R. Eddison, The Worm Ouroboros
1924 Lord Dunsany, The King of Elfland's Daughter
1933 Lord Dunsany, The Curse of the Wise Woman
1934 Belcampo, De verhalen van Belcampo
1935 Charles G. Finney, The Circus of Dr. Lao
1935 E. R. Eddison, Mistress of Mistresses
1935 Robert E. Howard, Conan the Conqueror
1936 H. P. Lovecraft, At the Mountains of Madness
1937# J. R. R. Tolkien, The Hobbit
1938 T. H. White, The Sword in the Stone
1944 Jorge Luis Borges, Ficciones
1946 Mervyn Peake, Titus Groan
1947 Fritz Leiber, Adept's Gambit
1948 Fletcher Pratt, The Well of the Unicorn
1949 Jorge Luis Borges, De Aleph
1950 Mervyn Peake, Gormenghast
1950 Jack Vance, The Dying Earth
1950# C. S. Lewis, The Lion, the Witch and the Wardrobe
1952 Italo Calvino, Il visconte dimezzato
1953 Poul Anderson, Three Hearts and Three Lions
1954-55 J. R. R. Tolkien, The Lord of the Rings
1956 William Golding, Pincher Martin
1959 Mervyn Peake, Titus Alone
1963 Michael Moorcock, Stormbringer
1968 Peter S. Beagle, The Last Unicorn
1968 Ursula K. Le Guin, A Wizard of Earthsea
1971 M. John Harrison, The Pastel City
1971 John Gardner, Grendel
1972 Angela Carter, The Infernal Desire Machines of Dr. Hoffman
1974 Grahame Wright, Jog Rummage
1975 John Crowley, The Deep
1977* Terry Brooks, The Sword of Shannara
1977* Stephen R. Donaldson, Lord Foul's Bane
1979 Michael Moorcock, The Golden Barge
1981 John Crowley, Little, Big
1982* David Eddings, Pawn of Prophecy
1982* Raymond E. Feist, Magician
1983 Terry Pratchett, The Colour of Magic
1983 Norman Mailer, Ancient Evenings
1990* Robert Jordan, The Eye of the World
1991# Tanith Lee, Black Unicorn
1992 M. John Harrison, The Course of the Heart
1994* Terry Goodkind, Wizard's First Rule
2004 Gene Wolfe, The Knight

Zo op het eerste gezicht lijkt het dus alsof Tolkien pas in de tweede helft van de jaren 70 echt zijn stempel op fantasy gaat drukken. Pas dan wordt fantasy in de eerste plaats een epos, en een strijd tussen goed en kwaad, en iets dat je vooral in hele dikke boeken kunt beschrijven--hoewel er genoeg uitzonderingen zijn.

Let wel: deze lijst is geen lijst van aanraders. Er staan briljante boeken op, er staat troep op; bovendien heb ik van veel schrijvers het eerste, niet zozeer het beste boek gegeven. Toch op zoek naar een aanrader? Daarvoor is er de top van beste moderne fantasy.