The Napoleon of Notting Hill begint in Londen in 1984, maar het is een 1984 dat -- zoals de verteller aan het begin van het boek uitlegt -- in weinig verschilt van het Londen van 1904. De wereld is opgedeeld door een paar superstaten, die geen zin hebben in oorlog met elkaar. (Klinkt bekend?) De Engelsen hebben de democratie afgeschaft omdat ze erachter zijn gekomen dat het toch niet uitmaakt welke sukkel je aan het hoofd van een democratie zet: de koning wordt nu aangewezen door loting. Tegen deze achtergrond schetst Chesterton het verhaal van de grapjas Oberon Quin, die koning wordt en voor de lol wetten uitvaardigt die de wijken van Londen dwingen een pseudo-middeleeuws nationalisme aan te hangen; en de romanticus Adam Wayne, die Quins grappen serieus neemt en vol vuur zijn Notting Hill verdedigt wanneer praktische mensen er een weg doorheen willen aanleggen.
De wereld in 1984 is oppervlakkig, saai, en duf. Niemand neemt iets serieus, maar ook niemand weet ergens om te lachen. Het is de wereld waarin mensen tot prominentie komen waar je het volgende over kan zeggen:
He had a great amount of intellectual capacity, of that peculiar kind which raises a man from throne to throne and lets him die loaded with honours without having either amused or enlightened the mind of a single man. (p. 10)
Het is deze wereld die Quin op de hak neemt wanneer hij allerlei mensen dwingt om rare uniformen aan te trekken en om met hellebaarden door de straten te marcheren. Sommigen delen zijn humor, maar iedereen vindt hem een Paljas. Iedereen, althans, behalve Wayne. Het duurt even voordat Quin begrijp dat Wayne het allemaal serieus neemt. Hij probeert hem duidelijk te maken dat je niet werkelijk in Notting Hill kan geloven; dat Notting Hill alleen maar lachwekkend is. Maar Wayne is retorisch zijn meerdere, en beschrijft eloquent dat wat als iets belachelijks begint als iets heel serieus kan eindigen:
Crucifixion is comic. It is exquisitely diverting. It was an absurd and obscene kind of impaling reserved for people who were made to be laughed at... for slaves and provincials... for dentists and small tradesmen, as you would say. I have seen the grotesque gallows-shape, which the little Roman gutter-boys scribbled on walls as a vulgar joke, blazing on the pinnacles of the temples of the world. And shall I turn back? (pp. 41-42.)
Quin kan zich hier niet van losmaken. Ook al is het het rationeel gezien eens met de serieuze lieden die een weg door Notting Hill aan willen leggen, zijn hart ligt bij Wayne. Wanneer de serieuze mensen Wayne aanvallen met een leger dat veel groter is dan dat van Notting Hill, en dus alleen maar kunnen winnen, hoopt hij op een mirakel dat de overwinning toch aan Wayne zal geven. Een vriend spreekt tot hem:
"But the world, Auberon, the real world, is not run on these hobbies. It goes on great brutal wheels of facts... wheels on which you are the butterfly. And Wayne is the fly on the wheel."
Hij antwoordt:
"Thank you, James; what you say is true. It is only a parenthetical consolation to me to compare the intelligence of flies, somewhat favourably with the intelligence of wheels. But it is the nature of flies to die soon, and the nature of wheels to go on for ever." (p. 64.)
Maar natuurlijk gebeurt er iets dat bijna miraculeus is; of althans, Wayne is slim en leep, en weet door goede tactieken het gevecht te winnen. En de rationele mannen die op hun lazer hebben gekregen worden meegesleept in het denken in termen van vechten en winnen en eer; zoals de slimste van hen het opmerkt:
It's the atmosphere which you and I thought had vanished from an educated world forever. (p. 70.)
Maar helemaal begrijpen doen ze het nog niet, want ze bedenken dat ze zoveel meer soldaten hebben dat ze onmogelijk kunnen verliezen. Immers:
Fighting, being physical, must be mathematical. (p. 71.)
Maar uiteraard weet Wayne keer op keer te winnen, en uiteindelijk onderwerpt Notting Hill met moed en sluwe tactieken heel Londen. Niet alleen dat, het is zelfs zo dat op dat punt iedereen, ook de meeste rationele mensen, zich heeft bekeerd tot Waynes geloof in moed en eer en de trots op je eigen gebied. We hebben hier dus een roman die het nationalisme propageert? Nou, dat misschien ook weer niet. Want twintig jaar later blijkt het nationalisme te zijn veranderd in de wens om de andere wijken van Londen te overheersen, en zelfs Wayne kan zijn mensen niet meer tot bedaren brengen. En dus komt er nog een bloedige en afschuwelijke veldslag waarbij de meeste hoofdpersonen van het boek sneuvelen.
Quin en Wayne overleven de veldslag allebei, en spreken samen over de betekenis van wat er is gebeurd. Quin geeft toe dat hij het allemaal als grap bedoeld heeft, en dat brengt Wayne tot de volgende reflecties:
We are mad, because we are two lobes of the same brain, and that brain has been cloven in two. And if you ask for the proof of it, it is not hard to find. It is not merely that you, the humourist, have been in these dark days stripped of the joy of gravity. It is not merely that I, the fanatic, have had to grope without humour. It is that though we seem to be opposite in everything, we have been opposite like man and woman, aiming at the same moment at the same practical thing. [...] [T]he human being sees no real antagonism between laughter and respect[.] [...] Laughter and love are everywhere. The cathedrals, built in the ages that loved God, are full of blasphemous grotesques. The mother laughs continually at the child, the lover laughs continually at the lover, the wife at the husband, the friend at the friend. Auberon Quin, we have been too long separated, let us go out together. You have a halberd and I a sword, let us start our wanderings over the world. For we are its two essentials. Come, it is already day. (p. 110)
En daarmee toont het boek zijn ware aard: The Napoleon of Notting Hill is een herschrijving van Don Quichot. Quin staat voor de humorvolle fantasie die alles kan bedenken, en Wayne staat voor het fanatisme dat alles serieus kan nemen en er waarde aan kan toekennen. Samen vormen ze een Quichot die het op kan nemen tegen de materialistische, oppervlakkige wereld om hen heen; en verenigd trekken ze, in oude ridderuitrusting, de wereld in -- avontuur tegemoet.
En er zit natuurlijk een prachtige ironie in dat nu juist Don Quichot gepresenteerd wordt als de oplossing voor de waanzin van de tijd.
Bibliografie: